مدیریت مرتع در ایران «قوانین»

نوع مقاله: دیدگاه‌ها

نویسنده

پژوهشگر منابع طبیعی ، سازمان جنگل ها، مراتع و آبخیزداری کشور، تهران، ایران

چکیده

مدیریت مرتع یا "مرتعداری" معادل فارسی عبارت "Range management" می‌باشد. مدیریت (Managmenet) دامنه‌ای گسترده داشته و عوامل متعددی را در بر می‌گیرد، این در حالیست که در علم مرتعداری تاکنون کمتر به جنبه‌های مدیریت و عوامل مؤثر بر آن پرداخته شده است. لذا سعی شده تا به منظور توجه به موضوع مرتعداری از منظر مدیریت، موارد مؤثر بر مدیریت مرتع در ایران مطرح و تبیین شود.
     مدیریت مرتع را می‌توان به عواملی همچون قوانین، مقررات، سیاست‌ها و راهبردهای خرد و کلان دولت، تشکیلات و ساختار سازمان‌ها و نهاد‌های دولتی و غیر دولتی، ساختار اجتماعی و فرهنگی بهره‌برداران، روش‌ها و اصول فنی بهره‌برداری، بازار محصولات، تحولات سیاسی و اجتماعی، رخدادهای بین‌المللی، نظام‌های بهره‌برداری و ... مرتبط دانست که هر یک می‌توانند بطور مستقیم یا غیر مستقیم بر اکوسیستم‌های مرتعی و مرتعداری تأثیر گذار باشند.
     عموماً قوانین به دو طریق، مبتنی بر عرف یا مبتنی بر دکترین حقوقی تهیه و تدوین می‌شوند. قوانینی که صرفاَ بر مبنای عرف تهیه می‌گردند، حتی در زمان وضع نسبت به زمان خود عقب‌ترند و معمولاً موجب بازدارندگی توسعه حقوقی می‌شوند. در مقابل قوانینی که بر مبنای دکترین حقوقی وضع می‌گردند، توسعه‌ یافته‌تر بوده و حرکت رو به جلو در مسائل حقوقی را سبب می‌شوند. لذا به منظور دستیابی به شرایط مطلوب و اثربخش، بهتر است قوانین مبتنی بر دکترین حقوقی، با توجه به مسائل و روابط عرفی تهیه شوند (نوری، 1396). از سوی دیگر، بهتر است ابتدا اصول فنی براساس مبانی اکولوژیک برای مدیریت اکوسیستم‌ها تعریف و سپس به منظور تحقق آن، قوانین و مقررات مربوطه وضع شوند. این در حالی است که در کشور ما این روند برعکس بوده و عموماً‌ ابتدا قوانین وضع شده، سپس کارشناسان تلاش کرده‌اند تا دستورالعمل‌های فنی را برای چگونگی اجرای آنها تدوین نمایند.

عنوان مقاله [English]

---

نویسنده [English]

  • Mehdi Zohdi
Researcher on Natural Resources, Forests, Range and Watershed Management Organization, Tehran, Iran
اعتمادی (نوری)، س. ی.، 1374. قانونمندی طبیعت و قوانین منابع طبیعی. جنگل و مرتع 29 (4): ۱۶-۶.

بی­نام، ۱۳۵۶. مجموعه قوانین و مقررات، وزارت کشاورزی و منابع طبیعی. سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور، ۱۸۲ صفحه.

بی­نام، ۱۳۷۹. مجموعه قوانین منابع طبیعی کشور، دفتر حقوقی و بازرسی سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور. سازمان جنگل‌ها و مراتع کشور، ۸۲۸ صفحه.

بی­نام، 1383. مجموعه قوانین و مقررات حفاظت محیط زیست، دفتر حقوقی و امور مجلس سازمان حفاظت محیط زیست. سازمان حفاظت محیط زیست ایران، ۹۸۴ صفحه.

بی­نام، 1386. مجموعه قوانین و مقررات وزارت جهاد کشاورزی. معاونت توسعه منابع انسانی و امور مجلس (با همکاری دفتر امور حقوقی سازمان جنگل‌ها، مراتع و آبخیزداری کشور)، انتشارات بهنام، تهران، ۱۳۷۴ صفحه.

بی­نام، ۱۳۹۸. سایت اینترنتی مرکز پژوهش­های مجلس شورای اسلامی “www.majlis.ir/mhtm”.

زهدی، م.، ارزانی، ح.، جوادی، س. ا.، جلیلی، ع. و خورشیدی، غ. ، ۱۳۹۷ . بررسی اثربخشی قوانین و مقررات مرتعداری در ایران. مرتع و بیابان ایران 25(4): صفحات ۹۱۰-۸۹۸.

شامخی، ت.، 1388. قوانین و مدیریت منابع طبیعی (جنگل ها و مراتع). مؤسسه انتشارات دانشگاه تهران، ۴۶۳ صفحه.

عراقی، س. و غمامی، م.، ۱۳۷۷. حقوق منابع طبیعی (اصل حفاظت از منابع طبیعی). جنگل و مرتع 39، صفحات 12-6.

معین‌الدین، ح.، 1376. مرتع و قانون (بخش اول). جنگل و مرتع 37، صفحات ۲۸-۱۶.

معین‌الدین، ح.، حسن، 1377. مرتع و قانون (بخش دوم). جنگل و مرتع  38، صفحات ۱۹-۱۱.

جهانگیر، م.، 1388. قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران (مصوب 1358 با اصلاحات و تغییرات و تتمیم قانون اساسی مصوب 1368) . نشر دوران، تهران، ۱۰۶ صفحه.

نوری، م.، 1396. بررسی چالش های حقوقی-زیست محیطی قوانین حاکم بر جنگل­ها و مراتع به منظور ارائه چارچوب حقوقی منسجم. رساله دکتری حقوق محیط زیست، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران، ۴۷۸ صفحه.