فرونشست زمین، شاخص تخریب ساختاری سرزمین در ایران خشک دیدگاهی مبتنی بر نتایج یک ارزیابی ملی در ۱۱ حوضه آبریز داخلی

نوع مقاله : دیدگاه‌ها

نویسندگان

1 بخش تحقیقات بیابان، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران،

2 استاد پژوهش، بخش تحقیقات گیاه‌شناسی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

10.22092/irn.2026.135910

چکیده

ایران در کمربند خشک جهان واقع شده و توسعه کشاورزی، شهری و صنعتی آن طی نیم‌قرن گذشته وابستگی شدیدی به تخلیه منابع آب زیرزمینی داشته است. در این چهارچوب مدیریتی، همواره «افت تراز آب زیرزمینی» به‌عنوان اصلی‌ترین شاخص هشداردهنده بحران تلقی می‌شد. با‌این‌حال، شواهد علمی نوین آشکار می‌سازند که افت تراز آب، به‌تنهایی قادر به توصیف فاز نهایی و برگشت‌ناپذیر تخریب فیزیکی سرزمین نیست. در بسیاری از آبخوان‌های فرونشسته، سامانه هیدروژئولوژیکی وارد مرحله‌ای می‌شود که در آن، تغییر شکل‌های مکانیکی لایه‌ها به پدیده‌ای خودمحور و مستقل از نوسانات کوتاه‌مدت آب تبدیل می‌شود (Pedretti et al., 2024)، فازی که با کاهش دائمی ظرفیت ذخیره هیدرولیکی، نابودی تخلخل مفید و فروپاشی ساختاری زمین همبسته است ( Bagheri-Gavkosh et al., 2021؛Poland, 1984).

عنوان مقاله [English]

Land Subsidence: An Indicator of Structural Land Degradation in Arid Iran

نویسندگان [English]

  • Maryam Naeimi 1
  • َAdel Jalili 2
1
2 Prof., Botany Division, Research Institute of Forests and Rangelands, Agricultural Research Education and Extension Organization (AREEO), Tehran, Iran
زندی‌فر، س.، 1402. مطالعات ارزیابی و پهنه‌‌بندی کمی منابع آب زیرزمینی در دشت‌های ایران. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 700 صفحه.
نعیمی، م.، 1402. مطالعات تخریب خاک و فرونشست تحت تأثیر منابع آب زیرزمینی در دشت‏های ایران. تهران، انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 400 صفحه.
نعیمی، م.، جلیلی، ع.، شهبازی، ر.، زندی‌‌فر، س.، لطفی‌‌نسب اصل، س. و گوهردوست، آ.، 1403. ارزیابی عددی تخریب سرزمین با درنظرگیری معیار نرخ فرونشست زمین در یازده حوضه آبریز داخلی ایران. مجله علمی آمایش سرزمین، 16 (2): 382-363.doi: 10.22059/jtcp.2025.386471.670485
شاهینی، ز.، فرامرزی، م.، گرایی،.، و علیمرادی، ص.، 1400. ارزیابی شدت بیابان‌زایی با تأکید بر معیار آب زیرزمینی با استفاده از مدل IMDPA (مطالعه موردی: دشت مهران، استان ایلام). مدیریت جامع حوزه های آبخیز، 1 (1)، 28-17. doi: 10.22034/iwm.2021.247940
سازمان زمین‌شناسی و اکتشافات معدنی کشور، 1395. گزارش و نقشه ملی پایش فرونشست زمین در حوزه‌های داخلی ایران. معاونت زمین‌شناسی، تهران.