دالاخانی و امروله، دو زیست‏‌بوم استان کرمانشاه در یک نگاه

نوع مقاله : نگاهی به طبیعت ایران

نویسندگان

1 دانشیار پژوهش، بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج

2 کارشناس ارشد پژوهش، بخش تحقیقات جنگل و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران.

3 کارشناس، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی استان کرمانشاه، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران

4 دانشیار پژوهش، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

10.22092/irn.2026.370572.1672

چکیده

زیست‌بوم‌های کوهستانی ازنظر تنوع زیستی و کارکردهای بوم‏شناختی اهمیت بسیار زیادی دارند. کوه‏های دالاخانی و امروله در شمال شرقی استان کرمانشاه با قله‏های مرتفع (بیش از 3000 متر از سطح دریا) مانند سهیل، دالاخانی، نمازگاه، امروله و نخودچال، به‏دلیل ویژگی‌های سیمای طبیعی منطقه، پوشش گیاهی، ارزش‏های زیست‏محیطی و چشم‌اندازهای طبیعی و گردشگری، مورد‏توجه بسیاری از علاقه‏مندان طبیعت‏گردی، پژوهشگران منابع طبیعی و زمین‏شناسی قرار گرفته‌اند. این کوه‏ها نقش هیدرولوژیکی مهمی را در تغذیه و تأمین آب بسیاری از سراب‏ها و چشمه‏های موجود در منطقه، ازجمله سراب سنقر (گزنهله)، سراب سیری‏جان (کنگرشاه)، سراب دربند صحنه و سراب کبوتر لانه ایفا می‌کنند. ازنظر پوشش گیاهی، براساس پژوهش‏های انجام‏شده، در کوه‏های دالاخانی و امروله، تعداد 50 گونه گیاهی شامل 32 گونه انحصاری ایران و 18 گونه انحصاری منطقه‌ای (علاوه‏ بر ایران، از عراق یا ترکیه) شناسایی شده است، که از این تعداد، 20 گونه، در معرض خطر، 13 گونه، در بحران انقراض و 17 گونه آسیب‏پذیر هستند. این آمار، نشان‌دهنده اهمیت زیاد تنوع زیستی این دو منطقه، به‌ویژه کوهستان دالاخانی، در حفظ و پشتیبانی از گونه‌های انحصاری و بومی است. باوجود این موضوع، پژوهش‏های میدانی محققان در این مناطق نشان داده است، متأسفانه بسیاری از گونه‏های گیاهی موجود در محدوده این دو زیست‏بوم زیبا و کوهستانی، ازلحاظ جایگاه حفاظتی در معرض خطر قرار گرفته‏اند. مهم‏ترین تهدیدها و چالش‏های زیست‏محیطی این مناطق شامل تغییر اقلیم و کاهش بارندگی، آتش‏سوزی، تغییر کاربری اراضی منابع طبیعی، چرای بی‏رویه دام، تردد فراوان کوهنوردان و برداشت گیاهان معطر و دارویی است. توصیه می‌شود، سازمان‌های حفاظت محیط‌زیست و منابع طبیعی و آبخیزداری کشور تمهیدات لازم را درخصوص کاهش اثرهای تخریبی و افزایش حفاظت در این منطقه به ‌عمل آورند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Dalakhani and Amruleh (An Overview of Two Ecosystems in the Kermanshah Province)

نویسندگان [English]

  • Nastaran Jalilian 1
  • Habibollah Rahimi 2
  • Behrooz Zangeneh 3
  • Mohammad Amini Rad 4
1 Associate Prof, Forests and Rangelands Research Department, Kermanshah Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, (AREEO), Kermanshah, Iran.
2 Research Expert, Forests and Rangelands Research Department, Kermanshah Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Kermanshah, Iran
3 Expert, Kermanshah Agricultural and Natural Resources Research and Education Center, AREEO, Kermanshah, Iran
4 Associate Prof, Research Institute of Forests and Rangelands, (AREEO), Tehran, Iran
چکیده [English]

Mountain ecosystems are of great importance due to their biodiversity and ecological functions. The Dalahkhani and Amruleh mountain ranges, located in the northeastern part of Kermanshah Province, with prominent peaks exceeding 3000 meters above sea level, such as Soheil, Dalahkhani, Namazgah (Amruleh), and Nokhodchal, due to their distinctive topography and landform features, vegetation, ecological values, and scenic landscapes, have become prominent destinations for ecotourists, researchers in natural resources, and geology. These mountains play a significant hydrological role by contributing to the recharge and water supply of numerous springs and karstic aquifers in the region, such as the Sarab-e Sonqor (Gaznahleh), Sarab-e Sirijan (Kangarshah), Sarab-e Darband Sahneh, and Sarab-e Kabootar-Laneh springs. From a floristic perspective, based on previous studies in the Dalakhani and Amruleh mountains, 50 plant species, including 32 endemics and 18 regional-endemic species (Iran-Iraq or Iran-Turkey), were identified. Among these, 20 species are classified as endangered, 13 as critically endangered, and 17 as vulnerable. These findings highlight the significant biodiversity value of these two areas, particularly the Dalakhani highlands, in conserving and supporting endemic species. Despite this significance, field research conducted in these regions has unfortunately shown that many plant species within these beautiful mountain ecosystems are at risk in terms of their conservation status. The major environmental threats and challenges in the area include climate change and reduced precipitation, wildfires, land-use change of natural resource areas, overgrazing, heavy trekking activity, and the collection of aromatic and medicinal plants. It is recommended that the Department of Environment and Natural Resources and Watershed Management Organizations make necessary arrangements to reduce the destructive effects of these factors.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Dalakhani
  • Amrulah
  • ecosystem
  • flora
  • Kermanshah Province
باقرآبادی، ج.، الفتی، ف. و فتاحی، ف. 1385. توانمندی‏های گردشگری در مناطق تحت مدیریت اداره‏کل حفاظت محیط‏زیست استان کرمانشاه، نشریه اداره‏کل حفاظت محیط‏زیست استان کرمانشاه، 60 صفحه.
جلیلی، ع. و جم‏زاد، ز. 1395. تعیین جایگاه حفاظتی گیاهان و اکوسیستم‌های ایران و انتشار لیست قرمز گونه‌های گیاهی ایران. طرح پژوهشی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران.
جلیلیان، ن.، نعمتی‏پیکانی، م. و جم‌زاد، ز. 1396. شناسایی نمونه‌های هرباریومی استان کرمانشاه. گزارش نهایی طرح پژوهشی. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران، 98 صفحه.
جلیلیان، ن.، حمزه، ب.، نعمتی‏پیکانی، م. و رحیمی، ح. ا. 1400. جمع‏آوری و شناسایی بذور گیاهان بومی استان کرمانشاه. گزارش نهایی طرح پژوهشی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 102 صفحه.
جلیلیان، ن.، نعمتی‌پیکانی، م.، جلیلی، ع. و جم‏زاد، ز. 1401الف. تعیین جایگاه حفاظتی گیاهان و اکوسیستم‏های مناطق شمالی استان کرمانشاه. گزارش نهایی طرح پژوهشی. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران، 261 صفحه.
جلیلیان، ن.، نعمتی‏پیکانی، م. رحیمی، ح.ا.، جم زاد، ز. و جلیلی، ع. 1401ب. جایگاه حفاظتی گونه انحصاری Ranunculus dalechanensis  طبیعت ایران، 7(6): 132-127. DOI: 10.22092/irn.2023.359787.1473
جلیلیان، ن.، رحیمی، ح. ا .، زنگنه، ب. و امینی‏راد، م. 1404. مطالعه فلوریستیک کوه دالاخانی (استان کرمانشاه). گزارش نهایی طرح پژوهشی. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران،80 صفحه.
کریمی، ح.، عبدلی، ا.، کریمی، ل. و نظام‏دوست، ج. 1390. بررسی توسعه کارست در کوه دالاخانی سنقر کرمانشاه. مجموعه مقالات سی‏امین گردهمایی علوم زمین، یکم تا سوم اسفند 1390. سازمان زمین‏شناسی و اکتشافات معدنی کشور، تهران.
ملکی، ا.، شوهانی، د. و علائی طالقانی، م. 1387. پهنه‏بندی تحول کارست در استان کرمانشاه. فصلنامه مدرس علوم انسانی، (1)13: 295-271.
نعمتی‌پیکانی، م.، جم‌زاد، ز، نوری، ف. و جلیلیان، ن. 1388. جمع‌آوری و شناسایی فلور استان کرمانشاه و تشکیل هرباریوم. گزارش نهایی طرح پژوهشی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران، 131 صفحه.
نعمتی‏پیکانی، م. و جلیلیان، ن. 1391. گیاهان دارویی‌ استان‌ کرمانشاه‌. تاکسونومی و بیوسیستماتیک، (11)4: 69-78. DOI: 20.1001.1.20088906.1391.4.11.8.9
نعمتی‌پیکانی، م.، جلیلیان، ن.، جلیلی، ع. و جم‏زاد، ز. 1401. تعیین جایگاه حفاظتی گیاهان و اکوسیستم‏های مناطق جنوبی استان کرمانشاه. گزارش نهایی طرح پژوهشی. مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران، 230 صفحه.