رویکردهای راهبردی تغییر الگوی کشت از محصولات کشاورزی به زراعت چوب در اراضی تحت آبیاری با فاضلاب و پساب‌های شهری

نوع مقاله : دیدگاه‌ها

نویسندگان

1 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات صنوبر و درختان سریع‌الرشد، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران،

2 استاد پژوهش، بخش تحقیقات گیاه‌شناسی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

3 استادیار پژوهش، بخش تحقیقات صنوبر و درختان سریع‌الرشد، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

10.22092/irn.2025.370998.1690

چکیده

زراعت چوب یکی از منابع کلیدی تأمین چوب کشور است که توسعه آن نیازمند دسترسی به منابع آبی مناسب است. در ایران روزانه حجم قابل‌‌توجهی فاضلاب و پساب تولید می‌شود که با مدیریت اصولی و رعایت استانداردهای زیست‌محیطی می‌توان از آنها در مصارف مجاز مانند آبیاری فضای سبز، جنگل‌کاری و زراعت چوب بهره برد. باتوجه به توزیع نامتوازن بارندگی، برداشت بی‌رویه از منابع آب زیرزمینی و افزایش خشکسالی در کشور، تدوین سیاست‌ها و برنامه‌های مدون برای مدیریت و استفاده بهینه از فاضلاب و پساب‌های شهری به‌‌عنوان منابع مطمئن آب جایگزین منابع آب شیرین، امری ضروری به‌‌شمار می‌آید. از سوی دیگر، در دهه‌‌های اخیر، به‌‌دلیل کمبود منابع آبی، بخش قابل‌‌توجهی از اراضی کشاورزی واقع در حاشیه کلان‌شهرها با آب‌های آلوده آبیاری شده است. به‌طوری‌ که یکی از منابع مهم آلودگی خاک اراضی کشاورزی کلان‌شهرها، استفاده از فاضلاب‌ها و پساب‌های شهری به‌منظور آب آبیاری عنوان شده است. آبیاری طولانی‌مدت اراضی کشاورزی با آب آلوده، آلودگی خاک با عوامل بیماری‌زا و فلزات سنگین، کاهش کیفیت خاک و انتقال آلاینده‌ها به زنجیره غذایی موجودات زنده را به‌‌دنبال خواهد داشت، که این موضوع در طولانی‌مدت، آثار مخرب و جبران‌ناپذیر بهداشتی، سلامتی و محیط‌زیستی را به‌همراه خواهد داشت. بنابراین، ضرورت دارد سیاست‌گذاری‌ها و برنامه‌ریزی‌های جامع و علمی برای تغییر الگوی کشت از محصولات کشاورزی به زراعت چوب در اراضی کشاورزی تحت آبیاری با فاضلاب و پساب‌های شهری صورت گیرد.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Strategic Approaches for Shifting Cropping Patterns from Agricultural Products to Tree Farming in Lands Irrigated with Wastewater and Municipal Effluents

نویسندگان [English]

  • Azadeh Salehi 1
  • Adel Jalili 2
  • sara Teimouri 3
1
2 Professor at the Forest and Rangeland Research Institute
3 Assistant Professor,, Forest and Rangeland Research Institute

کلیدواژه‌ها [English]

  • Cultivation pattern
  • Urban wastewater and effluents
  • Wood cultivation

مراجع

اسدی، ف.، 1398. مبانی زراعت چوب صنوبر. تهران، مؤسسه تحقیقات جنلگها و مراتع کشور، 242 صفحه.
باقری، ی.ر.، مسکینی ویشکایی، ف.، محمد‌اسماعیل، ز.، سعادت، س. و رضایی، ح.، 1396. ارزیابی و پهنه‌‌بندی خطر زیست‌‌محیطی فلزات سنگین خاک با استفاده از شاخص‌‌های آلودگی در اراضی زراعی جنوب تهران. نشریه محیط‌زیست طبیعی، منابع طبیعی ایران، 70 (4): 868-857. DOI: 10.22059/jne.2017.232237.1377
بزرگمهر، ع.، مدیررحمتی، ع.ر.، قاسمی، ر. و کلاگری، م.، 1398. معرفی کلن‌های موفق صنوبردر شمال شرق کشور. نشریه طبیعت ایران، 4 (2): 51- 63. DOI: 10.22092/irn.2019.119038    
بی‌‌نام، 1397. 40درصد اراضی جنوب تهران با آب آلوده آبیاری می‌شود. آدرس سایت:  www.irna.ir/news/83240660/40.
تیموری، س.، 1399. تعیین اراضی مستعد زراعت چوب در حاشیه کلان‌شهرها با استفاده از آب‌های نامتعارف. طرح پژوهشی، تهران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 49 صفحه.
جلیلی، ع.، 1386. راهبرد تأمین پایدار مواد لیگنوسلولزی ایران. تهران، انتشارات مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 165 صفحه.
جلیلی، ع.، 1400. ارزیابی توان توسعه زراعت چوب در اراضی تحت آبیاری با آب نامتعارف در جنوب تهران با رویکرد تبدیل الگوی کاشت. طرح پژوهشی، تهران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، تهران، 64 صفحه.
سهرابی، م.س.، 1401. بحران و تنش آبی در ایران، گزارش راهبردی، مرکز مطالعات راهبردی و آموزش وزارت کشور، شماره 18، 31 صفحه.
صالحی، آ.، a1399. رویکرد راهبردی استفاده از آب‌‌های نامتعارف در اراضی کشاورزی جنوب شهر تهران. نشریه طبیعت ایران، 5(5): 29-23.
DOI : 10.22092/irn.2020.122849 
صالحی، آ.، b1399. بررسی ویژگی‌‌های رویشی و جذب فلزات سنگین برخی ارقام صنوبر و بید در دو محیط کشت هیدروپونیک و خاک متأثر از آب‌‌های نامتعارف. طرح پژوهشی، تهران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 62 صفحه.
صالحی، آ.، 1400. بررسی عملکرد تولید چوب و پتانسیل گیاه‌پالایی درختان صنوبر (Populus nigra) آبیاری‌شده با فاضلاب شهری در جنوب تهران، طرح پژوهشی، تهران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 65 صفحه.
صالحی، آ.، 1401. امکان‌‌سنجی و ترویج استفاده از فاضلاب در زراعت چوب. نشریه فنی، تهران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 32 صفحه.
صالحی، آ.، 1403. راهنمای تغییر الگوی کشت از محصولات کشاورزی به زراعت چوب در اراضی متأثر از فاضلاب و پساب‌های شهری در کلان‌شهرها. دستنامه فنی، تهران، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، 53 صفحه.
عباسی، ی.، میرزایی، ف. و سهرابی، ت.، 1397. بررسی توزیع فلزات سنگین در خاک اراضی آبیاری‌شده با پساب با استفاده از روش کریجینگ و مدل هایدروس: مطالعه موردی در جنوب تهران. نشریه سلامت و محیط‌زیست، 11(3): 364-351.
فصیحی، ح.، 1393. بررسی منابع و پیامدهای جریان فاضلاب‌‌های شهری و صنعتی در روستاهای بخشی از حریم جنوبی تهران. نشریه پژوهش‌‌های روستایی، 5(4): 936-911. DOI: 10.22059/jrur.2015.53431 
کلاگری، م.، میرآخورلو، خ.، صالحی، آ.، احمدلو، ف.، تیموری، س.، جعفری، ا.، اسکندری، س.، باقری، ر.، عراقی، م.ک.، خدایی، م.ب. و قاسمی، ر.، 1401. اجرای برنامه ملی توسعه زراعت چوب ضرورتی برای حفاظت جنگل‌ها و تأمین مواد اولیه چوبی کشور. نشریه طبیعت ایران، 7: 9-19.   DOI: 10.22092/irn.2022.357162.1437
مدیررحمتی، ع.، 1395. توسعه زراعت چوب ضرورتی اجتناب‌‌ناپذیر و حیاتی برای کشور. نشریه طبیعت ایران، 1: 21-14. DOI: 10.22092/irn.2016.107525 
یزدان‌بخش، ا.ر.، اسلامی، ا. و رضایی، س.، 1394. بررسی کیفیت رواناب سطحی کانال فیروزآباد شهر تهران برای مصارف آبیاری. نشریه بهداشت در عرصه، 3(3): 26-19. DOI: 10.22037/jhf.v3i3.11551 
طبیعت ایران
دوره 10، شماره 4 - شماره پیاپی 53
مهر و آبان 1404
صفحه 9-19

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار