مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور طبیعت ایران 2538-4880 10 6 2026 01 21 The conservation status of the endemic Cousinia fabrorum Rech. f. (Asteraceae) جایگاه حفاظتی گونه انحصاری (Asteraceae) Cousinia fabrorum Rech.f. 117 121 135337 10.22092/irn.2026.370636.1676 FA یوسف اجنی استادیار پژوهش، بخش گیاه‌شناسی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران غلامرضا حسینی بمرود پژوهشگر، بخش تحقیقات جنگل‌ و مرتع، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مشهد، ایران زیبا جم زاد استاد پژوهش، بخش گیاه‌شناسی، موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران عادل جلیلی استاد پژوهش، بخش گیاه‌شناسی، مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران Journal Article 2025 09 07 <em>Cousinia fabrorum</em> Rech.f. is identified as a subshrub species belonging to the Asteraceae family. This particular species holds endemic status, found exclusively in the calcareous mountain regions of South Khorasan Province, located in Eastern Iran. Within the scope of the present investigation, the conservation status of <em>C. fabrorum</em> has been meticulously evaluated, adhering to the established IUCN criteria. This assessment encompassed key metrics such as the area of occupancy (AOO), the extent of occupancy (EOO), and the overall population size. The resultant findings indicate that this species is presently confined to a solitary population, predominantly manifesting as scattered patches within sandy-calcareous locales characterized by moderate gradients. The calculated mean average value for the AOO approximates one square kilometer. In accordance with the standardized criteria set forth by the IUCN, <em>C. fabrorum</em> is unequivocally categorized as a critically endangered species (CR). Notwithstanding its inherently spinose botanical structure, the limited natural habitats occupied by this species face severe and substantial threats originating from extensive livestock grazing. To ensure the effective ex-situ protection of this vulnerable species, comprehensive programs are imperative. These should encompass the meticulous collection of seeds, their secure preservation within the Natural Resources Seed Bank of the Research Institute of Forests and Rangelands, and subsequent cultivation efforts within the National Botanical Garden. Given the intrinsically restricted nature of its habitat, it is strongly recommended that this area be officially designated as a genetic reserve by the pertinent authorities, namely the Natural Resources and Watershed Management Organization.  گونه انحصاری <em>Cousinia fabrorum </em>Rech.f.<strong><em>،</em></strong> گونه‌ای بوته‌ای و متعلق به تیره کاسنی (Asteraceae) است. ویژگی‌های شاخص این گونه شامل فرم رویشی بوته‌ای و برگ‌های خاردار و پوشیده از کرک‌های سفید نمدی در سطح زیرین است. این گونه، انحصاری تپه‌های آهکی کوه‌های آهنگران در استان خراسان جنوبی (شرق ایران) است. در این پژوهش، وضعیت حفاظتی این گونه براساس شیوه‌نامه اتحادیه جهانی حفاظت از طبیعت (IUCN) و با استفاده از سه معیار اصلی میزان حضور (EOO)، سطح تحت اشغال(AOO)  و اندازه جمعیت بررسی شد. نتایج نشان داد، این گونه جمعیت‌های محدودی دارد و بیشتر در تپه‌های سنگ‌ریزه‌ای با شیب ملایم می‌روید. از این گونه، تنها یک جمعیت به‌صورت لکه‌لکه مشاهده شد که مقدار میانگین سطح اشغال آن حدود 1 کیلومتر‌مربع است. براساس معیارهای IUCN، این گونه «در بحران انقراض (CR)» معرفی می‌شود. با وجود خشبی‌بودن گیاه، رویشگاه‌های کوچک آن به‌طور جدی توسط چرای دام تهدید شده است. برای حفاظت از آن در خارج از رویشگاه پیشنهاد می‌شود، اقدامات مناسب شامل جمع‌آوری بذر و نگهداری آن در بانک ژن مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور و نیز کاشت آن در باغ گیاه‌شناسی ملی ایران انجام شود. با توجه به محدود‌بودن رویشگاه این گونه، پیشنهاد می‌شود اقدامات مؤثر برای حفاظت از رویشگاه منحصر‌به‌فرد آن توسط سازمان منابع طبیعی و مدیریت آبخیز‌داری کشور انجام شود. https://irannature.areeo.ac.ir/article_135337_06663f77954b5dc30721aaa5565da705.pdf