مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور طبیعت ایران 2538-4880 10 6 2026 01 21 Sheyrez Canyon, Kuhdasht, a rocky geopark with a stone minaret دره شِیرِزْ (Sheyrez) کوهدشت، ژئوپارکی صخره‌ای با یک مناره. 89 106 135335 10.22092/irn.2026.369504.1652 FA محمد مهرنیا 1- دانشیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ومنابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌آباد، ایران طاهر فرهادی نژاد استادیار پژوهش، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ومنابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌آباد، ایران سمیرا راستین محقق، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی ومنابع طبیعی استان لرستان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، خرم‌آباد، ایران Journal Article 2025 05 17 Sheyrez Canyon (Tang‑e Shirz) of Kohdasht is located 55 kilometers from the city of Kohdasht, at the junction of three provinces—Kermanshah, Ilam, and Lorestan—and positioned adjacent to the Seymareh River, which is a major branch of the Karkheh. The area features a remarkable stone minaret measuring 80 meters in height and 10 meters in diameter, along with towering canyon walls that in some places rise to nearly 200 meters. Geologists believe that this valley was shaped through the erosion of limestone and dolomite formations with thin to medium layers dating back to the tertiary period. Due to the biodiversity present in the region, a mosaic of diverse habitats has developed. The oaks (Quercus brantii) of the area predominantly occur in the foothill zones. Species commonly associated with oak include Acer monspessulanum, Amygdalus scoparia, Cotoneaster lurestanica, Crataegus azarolus, Fraxinus rotundifolia, Lonicera nummularifolia, Pistacia atlantica, P. khinjuk, Pyrus glabra, P. syriaca, and Vitis vinifera, all of which are abundant and enhance the unique beauty and freshness of the landscape. Moisture‑dependent riparian trees such as Platanus orientalis, Populus euphratica, and Salix spp. grow along the Seymareh River, forming long‑lived stands of trees and shrubs. Bulbous species—including Allium jesdianum, Allium tripedale, Eremurus spectabilis, Fritillaria imperialis, Fritillaria persica, Rheum ribes, and Smyrnium cordifolium—also appear among the rocky outcrops. In higher mountainous zones, shrub‑like thorny and cushion‑shaped taxa such as Acantholimon, Acanthophyllum, Astragalus, and Onobrychis represent the region’s perennial, long‑lived vegetation. Below the mountainous belt, plant species like Ficus johannis, Pistacia atlantica, Prunus arabica, and Rhammus pallasii occupy crevices within cliffs and rocky surfaces. In habitats dominated by bushy vegetation, the perennial species Dendrostellera lessertii is present. Additional representatives of the mint family (Lamiaceae) found in the region include Eremostachys laevigata, Marrubium astracanicum, Marrubium persicum, Marrubium vulgare, Phlomis kurdica, Phlomis lurestanica, Phlomis olivieri, Salvia sclarea, Salvia sclareopsis, Stachys inflata, Stachys lavandulifolia, Teucrium polium, Thymbra spicata, and Thymus pubescens. تنگه شِیرِزْ کوهدشت در ۵۵ کیلومتری شهر کوهدشت، در نقطه تلاقی سه استان کرمانشاه، ایلام و لرستان و در مجاورت رودخانه سیمره (شاخه اصلی کرخه) واقع شده‌است و دارای یک مناره سنگی به ارتفاع ۸۰ و قطر ۱۰ متر و دیواره‌های بلند است، که گاه ارتفاع آن‏ها به ۲۰۰ متر هم می‌رسد. زمین‏شناسان بر این عقیده‏اند که این دره درنتیجه فرسایش سنگ‏های آهکی و دولومیتی دارای لایه‏بندی نازک تا متوسط متعلق به دوران سوم زمین‌شناسی شکل گرفته است. به‏دلیل تنوع زیستی موجود در منطقه، موزائیکی از زیستگاه‏های متعدد فراهم شده است. بلوط‏های (Quercus brantii) منطقه بیشتر در مناطق کوهپایه‌ای مستقر هستند، گونه‌های مختلف همراه بلوط عبارت‏اند از (کیکم) Acer monspessulanum، (بادامچه) Amygdalus scoparia، (شیرخشت) Cotoneaster lurestanica، (زالزالک‌) Crataegus azarolus، (زبان‏گنجشک) Fraxinus rotundifolia، (پلاخور) Lonicera nummularifolia، (بنه) Pistacia atlantica، (خنجک) P.khinjuk، (گلابی وحشی) Pyrus glabra، (امرود) P. syriaca و (انگور وحشی) Vitis vinifera که به‏فراوانی در منطقه وجود داشته و سبب زیبایی و طراوت خاص در منطقه شده‏اند. درختان وابسته به رطوبت رودخانه‌ای مثل درخت چنار (Platanus orientalis)، بید (Salix spp.) و پده (Populus euphratica) گونه‌های روییده در حاشیه رودخانه سیمره هستند که توده‌های درختی و درختچه‌ای چندین‏ساله را تشکیل داده‏اند. همچنین گیاهان پیازی مثل Allium jesdianum، Allium tripedale، Eremurus spectabilis، Fritillaria imperialis، Fritillaria persica، ریواس (Rheum ribes) و آوندول (Smyrnium cordifolium) در لابه‏لای صخره‌های منطقه حضور دارند. در مناطق کوهسری نیز اشکال بوته‏ای خاردار و بالشتک‏مانند همچون جنس‏های Acantholimon، Acanthophyllum، Astragalus و Onobrychis، گونه‏های پایا و چند‏ساله منطقه را تشکیل می‏دهند. در مناطق زیر خط کوهسری گونه‌های گیاهی مثل انجیر وحشی (Ficus johannis)، خینجوک (Pistacia atlantica)، وامچه (Prunus arabica) و ارجنک (Rhammus pallasii) درون شیار سنگ‏ها و صخره‏ها مستقر هستند. در زیستگاه‏های بوته‌ای منطقه، گیاهی پایا با نام فارسی سیاه‏کینه یا کینه‏سرخ (Dendrostellera lessertii) حضور دارد. ازجمله گیاهان تیره نعنا نیز می‏توان به گونه‏های سنبل بیابانی (Eremostachys laevigata)، فراسیون (Marrubium astracanicum)، فراسیون ایرانی (Marrubium persicum)، فراسیون (Marrubium vulgare)، گوش‏بره کردی (Phlomis kurdica)،گوش‏بره لرستانی (Phlomis lurestanica)، گوش‏بره (Phlomis olivieri)، انواع مریم‏گلی (Salvia sclarea)، (Salvia sclareopsis)، سنبله‏ای بادکنکی (Stachys inflata)، چای کوهی (Stachys lavandulifolia)، مریم نخودی (Teucrium polium)، مرزه سنبله‏ای (spicata Thymbra) و آویشن (Thymus pubescens) اشاره کرد.

https://irannature.areeo.ac.ir/article_135335_df0407b901ae6b583fa3403a7e115835.pdf