مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور طبیعت ایران 2538-4880 10 6 2026 01 21 The role of climate change in the five year development program جایگاه تغییر اقلیم در برنامه پنج‏ساله 108 109 135331 10.22092/irn.2026.135331 FA مصطفی جعفری سرمؤلف ارزیابی جهانی تغییر اقلیم، IPCC و برنده مشترک جایزه صلح نوبل در سال 2007 میلادی، عضو هیئت‌علمی و مشاور تغییر اقلیم- مجری تدوین استراتژیک «برنامه کلان تحقیقات تغییر اقلیم» Journal Article 2026 04 11 جایگاه سرفصل تغییر اقلیم در برنامه‏ریزی کشور، نشانه توجه برنامه‏ریزان کشور به موضوع و برنامه‏ریزی برای پرداختن به این مهم است. با نگاهی به سوابق برنامه‏ریزی در کشور می‏توان ساده‏تر به موضوع پرداخت. «<strong>برنامه عمران اول</strong>» پیش از انقلاب و از سال 1327 تا سال 1333 و به مدت 7 سال اجرا شد. پنج برنامه از سال 1327 تا 1356 به اجرا درآمد (برنامه عمرانی سوم از سال 1341) و قرار بود برنامه عمرانی ششم از سال 1357 تا 1361 به مدت 5 سال اجرا شود. پس از انقلاب، عنوان برنامه به «<strong>برنامه توسعه</strong>» تغییر کرد و برنامه اول آن از سال 1368 تا 1372 اجرا شد. برنامه‏های توسعه در سال‏های بعد به‏ترتیب برنامه دوم از 74 تا 78، برنامه سوم از79 تا 83، برنامه چهارم از84 تا 88، برنامه پنجم از 90 تا 93 و برنامه ششم از 94 تا 96 تنظیم، ابلاغ و اجرا شد. و <strong>برنامه هفتم</strong> با تغییر نام به <strong>«برنامه پنج‏ساله هفتم پیشرفت</strong> <strong>ج.ا.ا.»</strong> از سال 1403 تا 1407توسط مجلس برای اجرا به دولت ابلاغ شد (04/04/1403). https://irannature.areeo.ac.ir/article_135331_b1fe4ecd55b214341aa3817783f19442.pdf